Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla, opublikowana w 1865 roku, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych powieści dla dzieci, która szybko przerodziła się w arcydzieło literatury światowej. Książka zachwyca niezwykłą wyobraźnią, absurdalnym humorem, grą językową i niepowtarzalną logiką snu, która od ponad 150 lat inspiruje artystów, filozofów, psychologów i twórców kultury popularnej. Choć utwór powstał z myślą o dzieciach, jego wielopoziomowa konstrukcja sprawia, że jest chętnie czytany także przez dorosłych, odkrywających drugie dno w zachowaniach i dialogach bohaterów.
Popularność powieści zaowocowała licznymi adaptacjami oraz interpretacjami artystycznymi. Wśród najgłośniejszych ekranizacji znajdują się animowana wersja Disneya z 1951 roku, która na stałe weszła do kanonu klasyki kina dla dzieci. W 2010 powstał film Tima Burtona, łączący fantazję z mroczniejszą stylistyką. Powstały także liczne adaptacje teatralne, operowe, baletowe, komiksy, gry komputerowe czy reinterpretacje literackie. Alicja w Krainie Czarów stała się ikoną kultury masowej i jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli wyobraźni literackiej.
Alicja w Krainie Czarów – streszczenie krótkie
Alicja znudzona lekturą książki, zauważa Białego Królika, który w pośpiechu powtarza, że jest spóźniony. Dziewczynka podąża za nim i wpada do głębokiej nory, trafiając do surrealistycznej Krainy Czarów. Tam doświadcza serii niezwykłych przygód, spotykając absurdalne postacie – Gąsienicę palącą fajkę, Kota z Cheshire, szaloną herbatkę u Kapelusznika i Marcowego Zająca czy humorystyczne kłótnie Królowej Kier. Wraz z różnymi przemianami swojego ciała Alicja próbuje zrozumieć reguły rządzące tym światem. W końcu trafia na proces o kradzież ciastek, który prowadzi do chaosu – po czym nagle budzi się na kolanach siostry, uświadamiając sobie, że cała przygoda była snem.
Alicja w Krainie Czarów – streszczenie szczegółowe z podziałem na rozdziały
Rozdział 1: W dół króliczej nory
Alicja, znudzona, zauważa Białego Królika i podąża za nim. Wpada do jego nory i spada do tajemniczej krainy, trafiając do sali pełnej drzwi. Na stole leży kluczyk, który pasuje do wejścia do pięknego ogrodu. Jednak Alicja jest zbyt duża, by zmieścić się w drzwi. Na stoliku jest też buteleczka z napisem „Wypij mnie”. Dziewczynka pije i się zmniejsza. Następnie je ciastko z napisem „Zjedz mnie”, po chwili zaczyna się powiększać.
Rozdział 2: Sadzawka z łez
Zmieniając rozmiary, Alicja staje się bardzo duża, nie może przejść do ogrodu i tworzy kałużę łez. Słysząc Białego Królika, prosi go o pomoc, ten jednak gubi skórzane rękawice i wachlarz i ucieka. Alicja ponownie się zmniejsza i ląduje w sadzawce z łez. Stara się nie płakać, by nie powiększać sadzawki. Widzi mysz i mówi do niej najpierw po angielsku, potem po francusku, opowiada o swoim kocie i psie. Mysz jest niewzruszona, gdyż nienawidzi psów i kotów. Dziewczynka z myszką i innymi zwierzętami (Kaczką, Papużką, Gołebiem i Orłem) płyną do brzegu.
Rozdział 3: Wyścigi ptasie i opowieść myszy
Dziewczynka i zwierzęta docierają do brzegu. Mysz opowiada o Wilhelmie Zdobywcy, który jest „najsuchszą rzeczą na świecie”. Według Myszy ma to im pomóc się osuszyć. Jednak nie jest to skuteczne w osuszaniu i wszyscy są nadal mokrzy. Gołąb proponuje wyścig, który ma pomóc im się osuszyć. Mimo ustawienia toru zwierzęta biegają chaotycznie, po pół godziny Gołąb orzeka, że wszyscy zwyciężyli. Alicja w nagrodę rozdaje cukierki z kieszeni. Kiedy słodycze się kończą, Gołąb wręcza jej naparstek, który o dziwo dziewczynka znajduje w swojej kieszeni.
Alicja prosi Mysz, by zaczęła swoją opowieść. Jednak ta mówi niezrozumiale i przekręca słowa. Dziewczynka nie rozumie jej, co denerwuje Mysz i odchodzi bez kończenia opowieści. Alicja opowiada zwierzętom o swoim kocie, ptaki jednak przerażone uciekają.
Rozdział 4: Wysłannik Białego Królika
Biały Królik podchodzi i czegoś szuka, Alicja chce oddać rękawiczki i wachlarz, które wcześniej zgubił. Ten jednak zwraca się do niej Marianna i wysyła ją po rękawiczki i wachlarz z domu. Alicja biegnie do jego domu, gdzie odnajduje buteleczkę, którą wypija. Ponownie rośnie i wspomina swój dom, w którym życie było mniej skomplikowane. Stwierdza, że ostatnie przygody musi spisać, kiedy dorośnie, choć po chwili stwierdza, że już jest duża.
Pojawia się Biały Królik ze swoimi służącymi, Bazylem i jaszczurką Biś. Dziewczynka jest tak duża, że zajmuje cały dom Białego Królika. Ten próbuje wejść oknem a jaszczurka kominem, jednak Alicja ich powstrzymuje i wypycha. Królik chce spalić chatę, a zwierzęta zaczynają rzucać w nią kamykami, które zmieniają się w ciasteczka. Dziewczynka zjada jedno z nich i znowu staje się mała.
Alicja ucieka z domu Białego Królika do lasu. Spostrzega szczeniaka, który jest ogromny w porównaniu do niej. Ucieka od niego, ponieważ pies mógłby ją stratować. Na grzybie widzi Pana Gąsienicę palącego fajkę.
Rozdział 5: Rada Pana Gąsienicy
Pan Gąsienica pyta Alicji, kim jest. Dziewczyna ciągle zmienia rozmiar, przez co jej odpowiedzi są na opak. Próbuje wyrecytować wiersz Pan Wergiliusz, ale według Pana Gąsienicy też to robi źle. Pan Gąsienica pyta ile chciałaby mierzyć, na co Alicja odpowiada, że więcej niż obecnie. To go oburza, gdyż sam jest tego wzrostu, ale radzi jej jeść grzyba, na którym siedzi, tylko z odpowiedniej strony.
Alicja, zjadając kawałek z prawej strony staje się mniejsza, natomiast z lewej zaczyna się powiększać. Nadlatuje Gołębica, która broni swoich jaj. Uważa, że Alicja jest żmiją, która chce zjeść jej jajka. Alicja tłumaczy, że jest dziewczynką, jednak Gołębicy to nie przekonuje, ponieważ małe dziewczynki też jedzą jaja, więc są rodzajem żmii. Alicja ucieka trzymając kawałki grzyba, kontrolując zjadanie kawałków osiąga normalny wzrost. Dociera na polanę, gdzie jest mały domek. Zmniejsza się, by do niego wejść.
Rozdział 6: Prosię i pieprz
Przed domem trafia rybę ubraną w strój lokaja i białej peruce, drzwi otwiera jej żaba podobnie ubrana. Lokaj Ryba i Lokaj Żaba przekazują zaproszenie na krykieta od Królowej dla Księżnej. Przy przekazaniu plączą sobie peruki, co bawi Alicję. Alicja wchodzi do zadymionej kuchni, przy czym prawie uderza ją lecący talerz.
W kuchni Księżna usypia dziecko, jest też uśmiechnięty Kot Dziwak i gotująca zupę Kucharkę. Księżna wyjaśnia Alicji, że to Kot Dziwak z Cheshire. Kucharka rzuca w nie talerzami, a Księżna zwraca się do dziecka „prosię” i próbuje je uśpić. Księżna mówi, że gdyby ludzie zajmowali się tylko swoimi sprawami, ziemia kręciłaby się szybciej. Alicja zastanawia się, jak wtedy wyglądałyby pory roku. Księżna, słysząc „topór” zamiast „pory roku” rozkazuje Alicji ściąć głowę. Jednak Kucharka nie reaguje na polecenie. Księżna daje dziecko Alicji, dziewczynka stwierdza, że to prosię i wypuszcza je.
Kot mówi Alicji, że niedaleko mieszka Szalony Kapelusznik i Szarak Bez Piątek Klepki i ostrzega ją, że mają oni bzika. Alicja nie chce z nimi przebywać, na co Kot odpowiada, że w Krainie Czarów wszyscy są szaleni. Mówi, że spotkają się na partyjce krykieta u Królowej i znika. Alicja zjada kawałek grzyba, by dostosować się do rozmiarów domu, który napotyka na swojej drodze.
Rozdział 7: Zwariowany podwieczorek
Dziewczynka bierze udział w słynnej herbatce. W podwieczorku uczestniczy Szarak, Szalony Kapelusznik i śpiący Suseł. Podwieczorek jest pełen absurdu. Alicja oburza się, że proponują jej wino, którego nie ma. Kapelusznik ma zegar spóźniający się o dwa dni i oskarża Szaraka, że posmarował zegarek masłem i przez to nie działa. Kapelusznik nie zna też odpowiedzi na zagadkę, którą sam zadał.
Mówi, że Czas nie lubi być zabijany. Jego zegarek jak się okazuje, stoi w miejscu od roku. Stało się to od podwieczorku u Królowej Kier, gdzie Szalony Kapelusznik zaśpiewał rymowankę o zabijaniu czasu, za co został skazany na ścięcie.
Suseł zachęcony przez Szaraka opowiada historię o trzech siostrach, które mieszkały w studni. Alicja dopytuje o szczegóły opowieści, czym denerwuje Susła. Alicja odchodzi od stołu, Suseł zapada w sen a inni próbują go włożyć do dzbanka z herbatą. Dziewczyna trafia do pokoju z wieloma drzwiami, powiększa się po klucz a potem zmniejsza by wejść do ogrodu.
Rozdział 8: Partia krokieta u Królowej
Alicja trafia do ogrodu królewskiego, gdzie widzi ogrodników, którzy wyglądają jak gry do karty. Mają na imię Dwójka, Piątka i Siódemka i malują białe róże na czerwono. Ogrodnicy wyjaśniają, że przez pomyłkę zasadzili białe róże zamiast czerwonych i za to Królowa zamierza ich ściąć.
Przybywa Królowa ze swoim dworem i gwardią, która jest złożona z kart do gry. Królowa za złą odpowiedź Alicji chce ją ścinać, jednak Król ją przekonuje żeby tego nie robiła. Księżna została skazana na ścięcie za spóźnienie, jednak zjawia się Biały Królik. Alicja gra w krokieta z Królową Kier. Jest to zniekształcona gra krykieta, gdzie zamiast kijów są flamingi a zamiast piłek jeże. Gra jest chaotyczna i Alicja chce uciec. Zjawia się Kot- Dziwak, który odmawia pocałowania Królowej Kier w rękę, za co też ma być ścięty. Jednak nie może tego zrobić, gdyż głowa Kota unosi się w powietrzu. Na prośbę Alicji przyprowadzona zostaje właścicielka Kota czyli Księżna, jednak wtedy Kot znika.
Rozdział 9: Opowieść Niby Żółwia
Księżna zaprasza Alicję na przechadzkę, dziewczynka stwierdza że Księżna już się nie zachowuje dziwnie. Stwierdza że nadmiar pieprzu w kuchni mógł spowować takie zachowanie u Księżny. Księżna udziela jej rad i mówi przysłowiami, co nudzi dziewczynkę.
Królowa Kier odsyła Księżną, wszyscy gracze poza Alicją i Królem zostają skazani na ścięcie. Królowa opowiada Alicji o Niby Żółwiu, stwór z którego robi się pyszną zupę. Król ułaskawia skazanych, a Królowa rozkazuje Smokowi, by zaprowadził ją do Niby Żółwia. Alicja dowiaduje się od Smoka, że w Krainie Czarów jeszcze nikogo nie ścięto.
Niby Żółw płacze, jednak Smok uprzedza Alicję, że udaje. Kiedyś Niby Żółw był prawdziwym żółwiem, uczęszczał do szkoły morskiej gdzie uczył go Rekin Piła oraz przedmiotów jak „zgrzytanie i zwisanie”, „podawania, odejmowania, mrożenia i gdzielenia”.
Rozdział 10: Rakowy Kadryl
Płaczący Niby Żółw pyta Alicję czy poznała Raka, dziewczynka widziała go na talerzu ale nie wspomina o tym. Niby Żółw mówi, że na pewno nie zna tańca Rakowego Kadryla. Tańczą go wszyscy w parze z rakami (oprócz meduz). Niby Żółw opowiada jak ryby są wysportowane i świetnie tańczą. Alicja poproszona recytuje wyliczankę „Idzie rak”, jednak myli słowa i nie zyskuje aprobaty Niby Żółwia. Następnie Zwierzęta tańczą Kadryla a Niby Żółw śpiewa o Zupie Rakowej.
Rozdział 11: Kto ukradł ciastka?
Zaczyna się proces sądowy, bierze w nim udział Król, Królowa i wszystkie zwierzęta oraz talia kart. Walet Kier jest oskarżony, przed nim krąży taca z ciasteczkami. Sędzią jest Król, akt oskarżenia wygłasza Biały Królik. Pierwszym świadkiem jest Szalony Kapelusznik, Król każer mu zdjąć kapelusz, na co ten odpowiada że jest tylko sprzedawcą kapeluszy a nie ich właścicielem.
Alicja zaczyna rosnąć, Suseł uskakuje przed nią, a następnie zasypia. Szalony Kapelusznik nie może przywołać słów Susła, za co Król oskarża go o zdradę. Szalony Kapelusznik broni się, że Świnka Morska go rozśmiesza, więc zostaje ona wyniesona z sali w worku. Po nieudanym przesłuchaniu Król nakazuje mu się oddalić, Szalony Kapelusznik szybko wychodzi i unika ścięcia, który to rozkaz wydała wcześniej Królowa.
Na świadka przychodzi Kucharka Księżnej, która najpierw nie chce zeznawać. Król pyta z czego się robi zupę, na co Kucharka odpowiada że z pieprzu. Zaspany Suseł mówi że z Syropu, wywołując zamieszanie, przez co Królowa każe go ściąć a ktoś inny wyprowadzić. Następnie na świadka zostaje wezwana Alicja.
Rozdział 12: Zeznania Alicji
Alicja jest znowu ogromna, przy wstawianiu przewraca ławę przysięgłych ze stworzonkami, za co przeprasza i układa je na miejscu. Alicja odpowiada na pytanie Króla, że nic nie wie w sprawie Waleta. Sędzia Król czyta prawo numer czterdzieści dwa, że wszyscy mierzący powyżej mili powinni opuścić sąd. Alicja oskarża go, że wymyślił to prawo, ponieważ jako najstarsze powinno być numerem jeden.
Pojawia się dokument, który miał napisać oskarżony, jednak charakter pisma się nie zgadza. Również tekst jest bez sensu i nie ma tam żadnego podpisu. Alicja protestuje, że to pismo nie jest dowodem winy Waleta. Alicja kwestionuje rozkazy Królowej, za co zostaje skazana na ścięcie.
Alicję mają schwytać karciani strażnicy, jednak jest ona większa od nich i się ich nie boi. Kiedy talia kart spada na dziewczynkę, ta budzi się na kolanach siostry i opowiada swój sen. Siostra odpowiada, że jest to bardzo niezwykły sen. Alicja obiecuje sobie, że zachowa ufne serce dziecka i będzie opowiadać wnukom piękne baśnie oraz sen o Krainie Czarów.
Opracowanie wątków i problematyki utworu
Motyw dorastania
Alicja nieustannie zmienia rozmiar, co symbolizuje zagubienie dziecka stojącego na progu dojrzewania. Niezrozumiałe zasady Krainy Czarów przypominają chaos emocjonalny i społeczny, który towarzyszy dzieciom w dorastaniu.
Tożsamość i poszukiwanie siebie
Alicja wielokrotnie pyta „Kim ja właściwie jestem?”, co pokazuje jej próbę określenia własnej tożsamości. Bohaterowie, których spotyka, odzwierciedlają różne aspekty ludzkiej osobowości i ludzkich reakcji na świat.
Absurd jako krytyka społeczeństwa
Carroll wykorzystuje nonsens i humor do krytykowania sztywnych norm wiktoriańskiej Anglii: zasad dobrego wychowania, edukacji czy relacji społecznych.
Władza i autorytet
Świat Alicji pełen jest postaci, które nadużywają władzy – jak Królowa Kier – pokazując, że władza może być irracjonalna i opierać się na strachu, a nie na rozsądku.
Lewis Carroll – Kilka słów o autorze
Lewis Carroll, czyli Charles Lutwidge Dodgson (1832–1898), był matematykiem, logikiem, pisarzem i fotografem. Pracował jako wykładowca w Oksfordzie, a jego fascynacja logiką i paradoksami mocno wpłynęła na styl Alicji w Krainie Czarów. Carroll zasłynął z umiejętności tworzenia gier słownych, zagadek logicznych oraz humoru opartego na absurdzie. Mimo że napisał wiele prac naukowych, to właśnie jego twórczość literacka przyniosła mu nieśmiertelność. Alicja powstała jako opowieść opowiadana małej Alice Liddell podczas wspólnego rejsu łodzią – a później przerodziła się w jedną z najważniejszych książek dla dzieci w historii.