Księga dżungli streszczenie

„Księga Dżungli” (The Jungle Book) Rudyarda Kiplinga to zbiór opowiadań opublikowany w 1894 roku, należący do najważniejszych klasyków światowej literatury młodzieżowej. Kipling, urodzony w Indiach, inspirował się egzotycznymi krajobrazami, kulturą oraz własnymi doświadczeniami z dzieciństwa, tworząc baśniowy, ale jednocześnie realistyczny świat przyrody rządzącej się ścisłymi prawami.

Książka zawiera kilka odrębnych opowiadań, z których najbardziej znane są te o losach Mowgliego – chłopca wychowanego przez wilki. Ich uniwersalny przekaz o tożsamości, odpowiedzialności, przynależności i dorastaniu sprawił, że opowieść ta stała się globalnym symbolem. „Księga Dżungli” od ponad wieku inspiruje twórców filmowych, teatralnych i literackich, a jej bohaterowie – Baloo, Bagheera czy Shere Khan – na stałe weszli do popkultury.

Księga Dżungli – streszczenie krótkie

Mowgli, małe dziecko, trafia do dżungli po tym, jak Shere Khan, okrutny tygrys, próbuje go pożreć. Zostaje uratowany przez wilczą parę i wychowany w stadzie, a jego mentorami są niedźwiedź Baloo i pantera Bagheera. Razem uczą go Prawa Dżungli i pomagają przetrwać w świecie pełnym zagrożeń.

Mowgli dorasta, staje się silny i odważny, lecz musi zmierzyć się ze swoim największym wrogiem – Shere Khanem. Po pokonaniu tygrysa zaczyna rozumieć, że jego miejsce znajduje się pomiędzy ludźmi. W końcu opuszcza dżunglę i idzie do wioski, próbując odnaleźć swoją prawdziwą naturę na granicy dwóch światów. Jednak w osadzie również nie czuje się dobrze. Wraz z bawołami pokonuje tygrysa i wraca do dżungli oddać skórę tygysa na Skałę Rad. Opuszcza stado wilków, przez które czuje się zdradzony i postanawia polować w pojedynkę.

Księga Dżungli – streszczenie z podziałem na księgi (rozdziały)

Księga I – Bracia Mowgliego

Mowgli trafia do siedziby wilków po ucieczce przed Shere Khanem, który chciał polować na dziecko. Wilki są oburzone, gdyż prawo dżungli tego zakazuje (polowanie i zabicie człowieka ściąga kłusowników). Matka-Wilczyca przyjmuje go jako swoje dziecko. Shere Khan próbuje jeszcze zaatakować malca, ale Wilki go bronią. Tygrys przysięga, że jeszcze go dopadnie. Wilczyca nazywa go Mowgli (lub Maulie) co znaczy żabka.

Baloo uczy go praktycznej wiedzy o dżungli, a Bagheera przekazuje umiejętności niezbędne do przetrwania. Mowgli zdobywa szacunek zwierząt, ale Shere Khan poprzysięga zemstę i nastawia młode wilki przeciwko Mowgliemu. Pantera ostrzega Mowgliego przed tygrysem, szakalem i młodymi wilkami, radzi mu by udał się po „czerwony kwiat” czyli ogień, który odstraszy przeciwników. Mowgli tak uczynił, pobił tygrysy i obronił Akalego (który musiał ustąpić ze stanowiska przywódcy stada). Chłopiec czuł się jednak zdradzony przez wilki, oświadczył, że wraca do ludzi i że jeśli wróci do dżungli, to zemści się na Share Khanie i rozłoży jego skórę na Skale Rady.

Księga II – Łowy węża Kaa

Jeszcze przed opuszczeniem dżungli, Mowgli pobierał nauki u Baloo. Chłopiec nawiązał też kontakt z małpami, które żyły bez zasad i w anarchii. Mowgli zostaje porwany przez plemię małp – Bandar-log. Baloo i Bagheera ruszają na ratunek, prosząc o pomoc potężnego pytona Kaa. Dzięki jego interwencji udaje się uwolnić chłopca. Po walce Kaa wykonał taniec, który zahipnotyzował małpy, jednak wtedy chłopiec zaczał się śmiać. Przyjaciele postanowili ukarać go za to klapsami. Ten epizod uczy Mowgliego odpowiedzialności i pokory.

Księga III – Tygrys! Tygrys!

Mowgli trafia do wioski ludzi, gdzie próbuje odnaleźć swoje miejsce. Ludzie patrzą na niego dziwnie, w końcu Kapłan rozpoznaje w nim chłopca-wilka, którego uprowadził kiedyś tygrys. Matką chłopca ma być Messua, kobieta która straciła swojego syna. Mowgliego nazywa tak samo jak swoje zaginione dziecko czyli Natoo. Dla Mowgliego życie w wiosce nie jest łatwe. Raz odpowiada zuchwale Kapłanowi, za co zostaje przydzielony do pasania bawołów. Starca o imieniu Buldeo wyśmiewa, że opowiada niedorzeczności o życiu w dżungli.

Brat Szary przychodzi do Mowliego do wioski i ostrzega go, że Shere Khan planuje na niego polować. Mowgliemu pomagają przyjaciele – Akala, Szary Brat i inne wilki. Rozpędzają bawoły, by utworzyły skupisko a następnie ruszyły na tygrysa. Shere Khan zostaje stratowany pod ich kopytami. Chłopiec zdziera z tygrysa skórę, wtedy zjawia się wódz wioski. Buldeo chce zabrać skórę tygrysa, jednak akela mu to uniemożliwia. Buldeo kłamie co zaszło, oskarża Mauliego o czary, wterdy mieszkańcy chcą go ukamieniwać. Chłopiec ucieka, żegna się z Messuą i wraca do dżungli z tygrysią skórą. Wchodzi na Skałę Rad z ciałem Shere Khana. Wilki chcą go obwołać przywódcą, jednak ten odmawia, woli polować samotnie. Towarzyszą mu jedynie cztery młode wilki.

Księga IV – Biała foka

Opowiadanie ukazuje historię różnych zwierząt wojskowych. Bohaterowie opowiadają o swojej służbie i zadaniach, ukazując temat odpowiedzialności i hierarchii. Opowieść dudka polarnego dzieje się w Nowostocznie, na północno-wschodniej krawędzi przylądka Pawłowskiego, pomiędzy Syberią a Ameryką. Żyła tam ogromna foka zwana Łowcą Morskim. Zwierzę było walczne, jej żoną była Foczycha. Żona widziała że Łowca Morski jest ranny i zaproponowała, by spokojnie żyli na wyspie Wydrzej, jednak mąż odrzucił jej propozycję. Wkrótce urodził im się syn Kotik, który miał białe umaszczenie. Po roku Kotik stał się gołowąsem i miał tańczyć z innymi fokami świetlisty taniec.

Foki napotkał poławiacz Kiryła Buteriu z synem Pantalejmonem, którzy dziwili się białemu umaszczeniu foki. Uwierzyli że to duch Zacharowa, który ostatniej zimy zginął w zamieci. Ze względu na zabobonu nie zabijali tej foki, Pantalejmon prowadził foki na rzeź przy pomocy hipnotyzującego instrumentu wydającego dźwięki Kotik zaciekawiony szedł za innymi fokami aż dotarł na miejsce rzezi innych fok. Wilk morski poradził foce, by odnalazła krainę, gdzie inne foki będą bezpieczne. Miał udać się na Wyspię Morsów i pomówić z koniem morskim, który mu poradzi gdzie znaleźć tą krainę. Kiedy Kotik odnalazł konia, ten polecił mu odnaleźć krowę morską, która mu udzieli takich informacji. Ojciec Kotika, Łowca Morski, nie rozumiał współczucia syna wobec innych fok i tego, czemu chce szukać tej krainy.

Kotik wyruszył więc sam i dotarł aż do równika. Spotkał tam sędziwą fokę, która opowiedziała mu o przepowiedni, że biała foka zaprowadzi inne foki do krainy szczęśliwości. Kotik natrafił na ślad morskich krów i podążając za nimi odnalazł krainę, gdzie ludzie nie postanęli. Ruszył do fok powiedzieć im o krainie za rafą koralową, gdzie będą bezpieczni. Początkowo inne foki nie chciały go wysłuchać, w końcu Łowca Morski wsparł syna. Po tygodniu foki dotarły do krainy, gdzie ich populacja rosła i wiodły szczęśliwe życie.

Księga V – Rikki-Tikki-Tavi

To przypowieść o wiernej łasicy -manguście, która staje się bohaterką dzięki odwadze. Jej okrzykiem bojowym rikk-tikk-tikk-cz. Pewnego dnia norkę mangusty zalał deszcz, uratowała się i zemdloną znalazł chłopiec. Matka chłopca pomogła mu zaopiekować się zwierzątkiem. Mangusta zamieszkała z Teddym, spała obok dziecka na poduszce i zwierdzała willę. Matkę to nieco niepokoiło, gdzyż ichneumon mógł ugryźć chłopca, jednak ojciec odrzekł, że mangusta ochroni chłopca przed wężami.

Pewnego dnia Riki w ogrodzie usłyszał lament ptaka-krwawnika. Okazało isę, że jego pisklaki pożarł okrutny Nag, kobra. Riki ochronił ptaszka Darci z żoną przed wężem. Następnie Riki ochronił chłopca przed innym wężem, karaitem który przyczaił sie w trawie.

W nocy do ichneumona przyszedł szczur piżmowy Chuchundra, który ostrzegł go przed kobrą Nagą, która planowała zaatakować mieszkańców willi. Riki przyczaił się i oczekiwał na weża, a kiedy ten się zbliżył, zaatakował go. W końcu pan domu zastrzelił kobrę a Riki pozbył się wężowych jaj. Jednak żona Kobry Nagaina chciała pomścić męża. Riki dzięki wsparciu ptaszka Darci i jego żony pokonał kobrę. Od tego momentu Riki wiódł spokojne życiu u boku gospodarzy.

Księga VI – Tumai, przyjaciel słoni

Słoń Kala Nag (Czarny Wąż) służył w Indyjskim Rządzie. Przez 40 lat służby słoń pomagał w przewozie armat podczas wojny abisyńskiej a także w walce z dzikimi słoniami. Chłopiec Tomaai, którego ojciec i dziadek zajmowali się polowaniem na słonie, fascynował się tymi zwierzętami. Chwalił się, że słoń Kala Nag jest mu posłuszny. Wieści o jego umiejętnościach dotarły do sahiba Petersena, który chciał wykorzystać chłopca jako poganiacza słoni.

Podczas snu obok słoni, inny poganiacz chciał założyć łańcuch Kala Nagiemu. Jednak ten porwał małego Tomaii i uciekł z nim do lasu. Chłopiec pomógł wrócić Kala Nag i innej słonicy wrócić do obozu. opowiedział też Petersenowi o polanie, gdzie gromadziły się dzikie słonia. Za odwagę Tomaii został pomazany krrwią cietrzewia i dołączył do zaszczytnego grona obywateli dżungli. Otrzymał również imię Tumai, druh słoni.

Księga VII – W służbie królowej

Wicekról Indii i emir Afganistanu mieli odbyć przegląd wojsk. Jednak podczas nocy zapanowało zamieszanie i wielbłądy tratowały namioty. Wielbłąd i muł rozprawiali o zniszczeniach. Inne zwierzęta, wśród których był koń Bull i woły wspominały służbę u ludzi. Słoń opowiadał, że boi się być na polu bitwy, jednak inne zwierzęta nie okazały mu współczucia z tego powodu. Słoń oprócz wystrzałów bał się też szczekania psa foksteriera Vixena.

Popołudniu odbyła się parada na cześć wicekróla i emira, która przebiegła bez przeszkód. Obcokrajowiec podziwiał to, jak zgrane są zwierzęta i ludzie. Oficer angielski wyjaśnił mu, że to dzięki hierarchii i posłuszeństwie – zwierzęta słuchają się poganiaczy, a ci podoficerów, z kolei ci poruczników, i kolejne stopnie wojskowych aż do wicekróla i cesarzowej.

Bohaterowie księga dżungli

Mowgli – główny bohater powieści, syn drwala, który porzucił syna lub został zabity przez zwierzęta. Chłopiec został wychowany przez wilki, był uwielbiany przez zwierzęta, on także je szanował i rozumiał. Jego wrogiem był tygrys Shere Khan, pod którego wpływem wilki odwróciły się od chłopca. Mowgli wrócił do ludzi, jednak nie umiał się odnaleźć w osadzie i ludzkim społeczeństwie. Nie rozumiał różnic kastowych, nie przepadał za ludzkimi nawykami. Mowgli nie zyskał też akceptacji wśród mieszkańców osady, wraca więc do dżungli, gdzie udaje mu się przekonać do siebie zwierzęta.

Bagheera – czarna pantera, która jest jego przyjaciółką i nauczycielką życia. Zwierzęta w dżungli bały się jej, jednocześnie poważając ją i szanując. Bagheera była w niewoli u ludzi, jednak zdołała zbiec. Dzięki niej wilki przyjęły Mowgliego do gromady.

Baloo – zabawny niedźwiedź, który jednocześnie jest mądrym zwierzęciem dobrze znający prawa i zasady w dżungli. Uczył Mowgliego, a gdy ten nie przykładał się do nauki, bił go. Jednak kochał chłopca i bardzo go wspierał.

Shere Khan – tygrys bengalski i największy wróg Mowgliego. Wilki uratowały go przed nim. Shere Khan był okrutny i zawzięty. Na Wilczym Wiecu został upokorzony przez Mogliego, w wyniku spisku doprowadził do tego, że wilki wydaliły Mowgliego z gromady. Shere Khan ginie stratowany przez byki Mowgliego.

Akela – przywódca gromady wilków i przyjaciel Mowgliego. Z tego powodu wilki go nie popierały i chciały go zdetronizować. Nieudane polowanie sprawiło, że według zasad Akela miał być zamordowany przez inne wilki, Mowgli go jednak uratował.

Kaa – pyton, przyjaciel Mowgliego. Pomagał panterze Bagheera i niedźwiedziowi Baloo w uratowaniu chłopca. Hipnotyzował swoje ofiary, dzięki czemu uratował Mowgliego.

Bandar -Log – plemie małp, które nie budziło sympartii innych zwierząt. Małpy żyły w chaosie i anarchii, znęcały się nad innymi zwierzętami, chciały porwać Mowgliego by ze względu na ich podobieństwo był ich przywódcą. Niezbyt inteligentne stworzenia, dlatego nie zdołały ustanowić porzadku i praw w swojej grupie. Bały się węża Kaa.

Ojciec Wilk i Matka Wilczyca (Raksha) – przybrany ojciec i matka Mowgliego w grupie wilków.

Szary Brat – przybrany brat Mogliego, pomagał mu, nawet kiedy był we wiosce.

Tabaqui – szakal, przyjaciel Shere Khana. Sprytny i złośliwy, daje tygrysowi pomysły jak zaszkodzić Mowgliemu. Przez chorobę (wściekliznę) często wpada w szał i jest niebezpieczny.

Messua – kobieta w wiosce, żona najbogatszego mieszkańca. Staje się przybraną matką Mowgliego. Wcześniej straciła syna Nathoo, którego usiłował zabić Shere Khan. Dobra kobieta, która chroni chłopca i staje po jego stronie.

Buldeo – myśliwy, strzelec w wiosce, który wyolbrzymia swoje zasługi. Za Shere Khana została wyznaczona nagroda, dlatego ten próbuje wykraść jego zwłoki, ale zostaje przepędzony przez Akelę. Podjudzał ludzi i rozpowiadał, że Mowgli jest wilkołakiem-czarownikiem, przez co chłopiec zostaje wypędzony z wioski.

Rama- przywódca bawołów, którymi opiekował się Mowgli. Mowgli z Akelą i Szarym Bratem wpuścili tygrysa Shere Khana w zasadzkę, gdzie został stratowany przez Ramę i jej stado.

Hathi – słoń, który nauczył Mowgliego Mowy Węży.

Opracowanie problematyki i przekazu książki

Prawo i porządek świata

„Księga Dżungli” to opowieść o prawach rządzących społecznościami zarówno zwierząt, jak i ludzi. Prawo Dżungli nie jest chaotyczne – jest pełne zasad, szacunku i harmonii, stanowiąc metaforę moralnego porządku świata.

Tożsamość i dorastanie

Mowgli dojrzewa między dwoma światami, starając się zrozumieć, kim jest. Jego podróż to metafora dojrzewania, poszukiwania siebie i konfrontowania się z własnymi słabościami.

Rywalizacja dobra ze złem

Starcie Mowgliego z Shere Khanem symbolizuje uniwersalną walkę dobra ze złem, a także potrzebę zmierzenia się z własnymi lękami.

Relacje międzygatunkowe

Kipling pokazuje, że przyjaźń i lojalność mogą przekraczać granice gatunków. Dżungla jest miejscem, gdzie bohaterowie wspierają się nawzajem, mimo różnic.

Krytyka cywilizacji

Motyw ludzi jako istot chciwych i bezwzględnych pokazuje kontrast między niewinną naturą a światem cywilizacji – niejednokrotnie bardziej okrutnym niż dżungla.

Inspiracje oraz ekranizacje

„Księga Dżungli” doczekała się licznych adaptacji filmowych, musicalowych i animowanych. Najbardziej znane to:

• Disney (1967) – klasyczna animacja, lekka i muzyczna, najbardziej rozpowszechniona na świecie.
  
• Disney (2016) – film łączący animację z aktorstwem; mroczniejszy i bliższy oryginałowi.
  
• Seriale animowane, m.in. japońsko-indyjskie i europejskie adaptacje z lat 80. i 90.
  
• Ekranizacje kinowe z lat 1994, 1998, 2018, ukazujące różne interpretacje historii Mowgliego.
  

Książka zainspirowała także niezliczone komiksy, sztuki teatralne, gry komputerowe oraz reinterpretacje literackie. Motyw „dziecka natury” wszedł na stałe do kultury popularnej.

Krótka biografia autora

Rudyard Kipling (1865–1936) był brytyjskim pisarzem, poetą i publicystą. Urodził się w Indiach, co silnie wpłynęło na jego twórczość – w swoich dziełach czerpie garściami z kultury, przyrody oraz zwyczajów Indii. Kipling zdobył międzynarodową sławę jako autor Księgi Dżungli, a także realistycznych opowiadań o życiu w koloniach brytyjskich.

W 1907 roku otrzymał literacką Nagrodę Nobla jako najmłodszy laureat w historii. Oprócz opowiadań jak Księga dżungli i Druga księga dżungli, tworzył nowele („O człowieku, który chciał być królem”, „Zaczarowany dom”) i powieści („Światło, które zgasło”, „Kim”). Jego twórczość łączy elementy baśniowe, moralne i realistyczne, ukazując bogactwo świata kolonialnego, ale też niejednokrotnie budząc kontrowersje swoim spojrzeniem na imperializm. Zmarł w Londynie, pozostawiając po sobie ogromny dorobek literacki.