Egzamin za Wami! Jeśli właśnie wyszliście z sali i zastanawiacie się, czy dobrze odpowiedzieliście — ten artykuł jest właśnie dla Was. Przyglądamy się tematom wypracowań, najciekawszym zadaniom z arkusza i lekturom, które pojawiły się na tegorocznej maturze z języka polskiego na poziomie podstawowym.
Tematy wypracowań — co można było wybrać?
W tym roku maturzyści mieli do wyboru dwa tematy:
Temat 1: „Wpływ pracy na człowieka i otaczającą go rzeczywistość”
Temat 2: „Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?”
Oba tematy są otwarte i uniwersalne — można było odwołać się do różnych lektur obowiązkowych. To ważna zmiana w tegorocznej maturze: w treści tematu nie wskazano konkretnego utworu, do którego trzeba się odnieść. Wystarczyło nawiązać do przynajmniej jednej lektury z (skróconej) listy obowiązkowej.
Temat drugi szczególnie zachęcał do sięgnięcia po Ferdydurke Gombrowicza — i nie bez powodu, bo to dzieło wyjątkowo trafnie opisuje mechanizm społecznego narzucania tożsamości.
Notatka syntetyzująca — papier kontra cyfryzacja
Pierwsza część arkusza zawierała polecenie sporządzenia notatki syntetyzującej na temat porównania tradycyjnych i cyfrowych sposobów przechowywania informacji. Zadanie wymagało zestawienia stanowisk dwóch autorów:
- Agnieszki Krzemińskiej — która podkreślała trwałość i wyjątkową wartość papieru, zwracając uwagę na zawodność technologii cyfrowych
- Olafa Szewczyka — który wskazywał na rewolucyjne możliwości nośników cyfrowych: ogromną pojemność, błyskawiczny dostęp do wiedzy i bezpieczeństwo danych w chmurze
Ciekawe, że obaj autorzy zgadzali się w jednym: współczesny człowiek musi mierzyć się z bezprecedensowym natłokiem informacji, który wymaga nowych form archiwizacji.
Jedno z zadań dotyczyło słowa „chmura” jako neologizmu znaczeniowego — istniejące słowo (zjawisko atmosferyczne) zyskało zupełnie nowe, techniczne znaczenie.
Lektury pod lupą — co pojawiło się w arkuszu?
Antygona Sofoklesa
Zadanie dotyczyło analizy elementów plakatu teatralnego nawiązującego do Antygony. Maturzyści musieli wskazać symbole i wyjaśnić ich sens w kontekście dramatu. Co mogło się pojawić?
- Waga — symbol sprawiedliwości i tragicznego wyboru między prawem boskim a ludzkim
- Nagrobek — nawiązanie do zakazu pochówku Polinejkesa i wyroku na Antygonę
- Odwrócone od siebie postacie — obraz niemożliwego do pogodzenia konfliktu między Antygoną a Kreonem
- Czarne tło — dominacja śmierci i nieuchronność fatum
Antygona to dramat o tym, że czasem nie ma dobrego wyjścia — każdy wybór bohatera prowadzi do tragedii. Klasyczny grecki motyw, który do dziś pozostaje aktualny. Tu znajdziesz streszczenie Antygony.
Lalka Bolesława Prusa
Zadanie 11 pytało o postać Ignacego Rzeckiego — starego subiekta, który jest jednym z najbardziej lubianych bohaterów polskiej literatury. Maturzyści musieli wykazać, że jest on człowiekiem głęboko przywiązanym do innych.
Rzecki to postać niezwykła: jego lojalność wobec Wokulskiego jest niemal bezgraniczna, a relacja z przyjacielem z młodości, Augustem Katzem, to jeden z najpiękniejszych obrazów przyjaźni w polskiej prozie. Stary subiekt przez całe życie żył cudzym szczęściem — i właśnie to czyni go tak wzruszającym. Tu znajdziesz więcej informacji o powieści Lalka.
Ferdydurke Witolda Gombrowicza
To było jedno z trudniejszych zadań — dotyczące koncepcji formy Gombrowicza. Chodzi o mechanizm, w którym inni ludzie „narzucają” nam tożsamość, rolę, sposób bycia. W słynnej scenie dorosły Józio, pod wpływem „belferskości” profesora Pimki, nagle zaczyna zachowywać się jak uczeń — wbrew własnej woli.
Gombrowicz pisał o czymś, co dziś nazwalibyśmy presją społeczną. „Forma” to maska, którą zakładamy, bo otoczenie tego od nas oczekuje. Brzmi znajomo?
Przedwiośnie Stefana Żeromskiego
Zadanie dotyczyło dyskusji Cezarego Baryki z komunistami. Baryka używa argumentu logicznego: klasa robotnicza jest tak wyniszczona przez nędzę i choroby, że nie może jednocześnie być siłą odradzającą całe społeczeństwo. To klasyczny przykład wnioskowania z przesłanek do konkluzji.
Więcej informacji o Przedwiośniu Żeromskiego znajdziesz tutaj.
Inny świat Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
Zadanie 15 dotyczyło postaci Jewrieja — więźnia łagru, który złożył fałszywe zeznania przeciw czterem niewinnym Niemcom, by ocalić własne życie. Pytanie brzmiało: dlaczego narrator nie mógł mu wybaczyć?
To jedno z najtrudniejszych moralnie pytań w całym arkuszu. Herling-Grudziński stawia granicę między prawami obowiązującymi w świecie wolnych a amoralnością świata obozowego. Narrator, który sam przeżył łagier, nie chce wracać do tamtej rzeczywistości nawet w myśleniu.
Zobacz też opracowanie lektury Inny świat.
Rok 1984 George’a Orwella
Ostatnie zadanie (nr 16) pytało o Ministerstwo Prawdy — czy jego nazwa jest adekwatna do działań, które prowadzi? Odpowiedź brzmi: nie. To przykład orwellowskiego dwójmyślenia i nowomowy — instytucja zajmuje się fałszowaniem historii i propagandą, a nosi nazwę sugerującą coś wręcz przeciwnego.
Zobacz najważniejsze informacje o powieści „Rok 1984”.
Podsumowanie — jak wypadł egzamin?
Tegoroczna matura z języka polskiego zaskoczyła ciekawym zestawem lektur i zadań wymagających zarówno znajomości tekstów, jak i umiejętności myślenia. Tematy wypracowań były uniwersalne i dawały sporo swobody — co jednych ucieszyło, a innych mogło zaskoczyć brakiem konkretnego ukierunkowania.
Oficjalne wyniki matury pojawią się w lipcu. Do tego czasu — zasłużony odpoczynek!